|
كوه هاي شمالي ايران قسمتي از چين خوردگي هاي بزرگ آلپ و
هيماليا در دوران سوم زمين شناسي است كه به صورت رشته هاي مختلف ولي در يك
سيستم به صورت دنباله كوه هاي قفقاز آرارات در خاك تركيه شروع شده و در
جهت غرب به شرق به طول حدود هزار كيلومتر ادامه يافته و به هندوكشئر خاك
افغانستان ختم مي شود.
» رشته عظيم كوهستاني كوه هاي شمال به سه قسمت تقسيم مي شود :
1. كوه هاي آذربايجان 2. رشته كوه البرز 3. كوه هاي خراسان
منطقه كوهستاني آذربايجان يكي از مناطقي است كه دگر گوني
هاي وسيعي در كوه هاي آن بر اثر آتشفشان و زلزله كه موجب ظهور كوه هاي
مرتفعي در اين منطقه شده است. مهمترين كوه هاي آذربايجان رشته ارسباران تا
قله شانه كوه به ارتفاع 3700 متر است كه از سوي غرب به آرارات و از سوي
شرق به كوه هاي طالش متصل مي شود. در داخل فلات آذربايجان دو توده عظيم
كوهستاني سهند به ارتفاع 3710 متر و سبلان 4811 متر (سومين قله مرتفع
ايران) وجود دارند كه هر دو آتشفشاني ولي خاموشو با چشمه هاي آب معدني
فراوان مي باشد. كوه هاي طالش در شرق آذربايجان با جهتي شمالي جنوبي در
حاشيه دره سفيد رود در گيلان امتداد دارند. دامنه هاي شرقي آن داراي شيب
تند به سوي درياي خزر و نسبتا پر درخت مي باشد. قله هاي شاه معلم و رستم
چال در نزديكي ماسوله از بلندترين ارتفاعات طالش مي باشند كه در حدود 3000
متر ارتفاع دارند. رشته كوه البرز كه يكي از عظيم ترين رشته كوه هاي ايران
مي باشد با قلل مرتفع و دره هاي عميق مانند سد عظيمي در برابر نزولات جوي
درياي خزر و فلات مركزي ايران واقع شده است كه حدود 600 كيلومتر طول دارد.
اين ديواره عظيم در غرب به وسيله دره سفيد رود از كوه هاي طالش جدا مي شود
و در شرق در دشت آمورتلي حدود 200 كيلومتري درياي خزر به كوه هاي خراسان
مي پيوندد. رشته كوه البرز در قسمت غربي و شرقي كم ارتفاع تر از قسمت
مركزي است. عرض البرز نيز به ترتيب در قسمت غربي و بيشتر از قسمت شرقي مي
باشد.
» تعدادي از كوه هاي معروف البرز از سمت غرب به شرق عبارتند از :
آتشفشان خاموش درفك، كوه هاي ديلمان لاهيجان و سيالان،
كوه هاي تنكابن قله سماموس منطقه تخت سليمان (كه قله علم كوه دومين قله
مرتفع ايران و ديواره معروف آن با بيش از 800 متر پنحمين ديواره بلند جهان
است در اين منطقه قرار دارد) كوه هاي كجور، كوه هاي اطراف دره لار توچال و
كوه دماوند و در قسمت شرق كوه هاي فيروز كوه دره تلار سواد كوه و سپس كوه
هاي شاد كوه و شاهوار و البته قلل بسياري در اين مناطق موجود استكه شرح و
تفصيل آن در اين نوشته كوتاه مقدور نيست. ياد آور مي شود كه چون در اين
قسمت فاصله كوه هاي البرز با درياي خزر كم مي باشد و در حدود 50 كيلومتري
دريا به ارتفاعات بالاي 4000 متر (به ويژه در البرز مركزي) مي رسيم همين
امر موجب شده است كه اكثر نزولات جوي در اين مناطق باريده و ميزان بارندگي
به 1200 ميلي متر در سال برسد كه اين در حالي است كه در جبهه هاي جنوبي
البرز ميزان بارندگي بسيار كم مي باشد. 3. كوه هاي خراسان :
كوه هاي خراسان در شمال شرقي ايران دنباله كوه هاي البرز
و قسمت سوم كوه هاي شمالي ايران را تشكيل مي دهد. اين دسته از كوه ها به
صورت رشته كوه هاي موازي از شاه كوه شروع شده و در جهت شمال غربي به جنوب
شرقي تا هندوكش در افغانستان امتداد دارد. در ميان اين رشته كوه ها ، دره
ها ودشت هاي وسيع وجود دارد كه گاه پهناي آن به حدود 200 كيلومتر مي رسد.
شهر هاي قوچان، بجنورد و چناران در اين دره ها به وجود آمده اند.
» كوه هاي خراسان خود به سه دسته تقسيم مي شوند :
دسته اول : كوه هاي شمالي هراز مسجد يا كپه داغ كه
ارتفاعات مرزي را تشكيل مي دهند و از قسمت شرقي ساحل درياي خزر شروع شده و
تا هريرود ادامه پيدا مي كند. يلخان كبير و يلخان صغير و كوه هاي كلات
نادري از كوه هاي معروف اين منطقه هستند.
دسته دوم : كوه هايي هستند كه بلندترين آن ها كوه
هاي آلاداغ و بينالود مي باشد. رشته كوه آلاداغ با بلندترين قله آن يعني
شاه جهان با ارتفاع3350 متر و كوه هاي بينالود با ارتفاع 3211 متر جزو
مرتفع ترين كوه هاي خراسان به شمار مي روند.
دسته سوم : ارتفاع كوه هاي اين دسته از دو دسته قبل
كمتر است و از كوه هاي منفرد تشكيل شده است كه از جمله بايد از كوه جفتاي
با ارتفاع 2743 متر و اسفراين و كوه هاي جوير و كوه هاي نيمه كويري جنوب
شرق شاهرود را ذكر كرد.
در مجموع ارتفاع كوه ها در شمال خراسان بيشتر از ساير
مناطق مي باشد. يادآور مي شود كه ساختمان زمين در ناحيه خراسان هنوز مراحل
تكميل خود را به پايان نرسانده و حالت التهاب زمين همچنان باقي است و به
همين دليل تحولات زمين در اين منطقه موجب بروز زمين لرزه شديد گرديده كه
در سالهاي اخير نمونه هاي آن در گناباد و طبس مشاهده شده است. خط مشخص
زلزله از ناحيه كپه داغ شروع شده و زير درياي خزر به خط قفقاز مي پيوندد.
|