در پروژه حفاظت از تنوع زیستی زاگرس مرکزی، از طریق هم سو نمودن حفاظت از تنوع زیستی و بهره برداری پایدار با فعالیتهای بخشهای کشاورزی، جنگلداری، مراتع، آب و گردشگری از سیمای حفاظتی زاگرس مرکزی در محدوده ای به وسعت  2500000 هکتار حفاظت می شود.

پروژه حفاظت از تنوع زیستی زاگرس مرکزی با هدف افزايش ارتباط در بخشهاي اصلی، روشهای مختلف بهره برداري از زمين مورد توجه قرار گرفته و قابليت انعطاف پذيري مديريت تنوع زيستي در سيمای حفاظتی افزايش مي یابد. از اينرو درصورت تغيير آب و هواي منطقه، گونه ها و اكوسيستم ها قابلیت تطابق بیشتری داشته و مي توانند در اين شبكه ارتباطي به مناطق آب و هوايي جديد و يا مناطق مرتفع مهاجرت نمايند. در نتيجه اجرای این پروژه، آموزه هاي جديدي در زمينه چگونگي سازگاری تنوع زيستی در شرایط آب و هوايی مختلف کسب خواهد شد.

پروژه فوايد متعدد دیگری را در بخشهاي مديريت منابع طبيعی، حمايت از محيط زیست و همچنين توسعه اجتماعی- اقتصادي كشور به همراه خواهد داشت. از این رو با اعمال ساز و کارها، عملكردها و تكنيكهايی جديد حاصل از اجراي پروژه، توانايي كشور در مديريت منابع طبيعي در سطح استان و همچنین روستا افزايش خواهد یافت.  همچنین این پروژه توانايي سازمانهاي استانی (به ويژه سازمان حفاظت محيط زيست و وزارت جهاد كشاورزي) را در برنامه ريزي فعاليتها، هماهنگی و ارتباط با ذينفعان در سطوح محلي و ملی افزايش داده و موجب ارتقاء مديريت محيط زيست و افزايش حمايت دولت از توسعه روستايی درچهار استان خواهد گرديد.

از آنجائیکه در اين پروژه، حفاظت از تنوع زيستي با برنامه های توسعه همسو گرديده و نگرش جديدي از توسعه با توجه به وجوه اجتماعي و اكولوژيكي ايجاد مي گردد، نهادینه کردن مفهوم جديدي از توسعه، از جمله منافع نهايی پروژه محسوب مي گردد.

فاز مطالعاتی و طراحی پروژه

فاز مطالعاتی پروژه به منظور تکمیل مطالعات پایه از نظر وجوه علمی، فنی و اجتماعی- اقتصادی  و با هدف  طراحی پروژه بزرگ  GEF صورت پذیرفت. علاوه بر تشریح مبنای پروژه ، فاز مطالعاتی به صورت استراتژیک، ساختار مدیریت، مکانیزمهای هماهنگی و مکانیزمهای مشارکت ذینفعان را ایجاد نمود.

فاز مطالعاتی اهداف ذیل را دنبال نمود:

1. ایجاد ساختار مدیریتی و مکانیزمهای هماهنگی و حمایتی؛

2. انتخاب منطقه؛

3. تدوین برنامه های استانی و مکانیزمهای مشارکتی؛

4. ارزیابی کامل مناطق پروژه؛

5. شناسایی و بسیج منابع سرمایه گذاری مشترک؛

6. تدوین خصوصیات پروژه GEF.

هفت منطقه ذیل در هفت استان کشور به عنوان مناطق بالقوه جهت اجرای پروژه انتخاب گردید:

1. دنا - 70% در استان کهگیلویه و بویر احمد و 30% در استان اصفهان؛

2. سبزکوه – در استان چهار محال و بختیاری؛

3. سمیرم-  در استان اصفهان؛

4. میان کتل- در استان فارس؛

5. باغ شادی- در استان یزد؛

6. اشتران کوه- در استان لرستان؛

7. بیستون- در استان کرمانشاه.

سند فاز مطالعاتی پروژه حفاظت از تنوع زيستی در سيماي حفاظتي زاگرس مرکزي توسط معاونت وقت محيط طبيعی سازمان حفاظت محيط زيست و نماينده مقیم وقت سازمان ملل متحد در تاريخ  14 اکتبر 2002 به امضاء رسيد. عملیات فاز مطالعاتی اولیه در اکتبر 2002 آغاز و در مارس 2004 به اتمام رسید.

فاز اجرایی پروژه

سند فاز اجرايی پروژه توسط معاونت وقت محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست و نماينده مقیم وقت سازمان ملل متحد در تاريخ 28 ژوئن 2005  به امضاء رسيد. عملیات فاز اجرایی در تاریخ 12 مه 2007  آغاز گردیده است و مدت زمان اجرای پروژه پنج سال می باشد.

اهداف فاز اجرایی

هدف كلان

تحقق توسعه اقتصادی- اجتماعی و حفاظت و احياء تنوع زيستي در منطقه زاگرس

هدف تسهيلات محيط زيست جهاني

حفاظت از تنوع زيستي در سيماي حفاظتی  زاگرس مركزی

اهداف اصلی پروژه

هدف اصلی 1- ایجاد یک چارچوب نهادی و سیاسی ملی حمایت کننده از اولویت بخشی به تنوع زیستی در فرآیند توسعه در منطقه زاگرس مرکزی؛

هدف اصلی 2- تلفیق حفاظت و بهره برداری پایدار از تنوع زیستی در برنامه های اقتصادی و بخشی و اقدامات دولت در منطقه زاگرس مرکزی؛

هدف اصلی 3- ایجاد الگوهایی از راهبردهای روستایی موفق و پایدار از نظر اقتصادی در جهت افزایش درآمد و حفظ تنوع زیستی.

 اهداف عملیاتی پروژه

هدف عملیاتی 1.1- ایجاد زمینه های مشارکت بین بخش ها و ذی نفعان کلیدی حفاظت از تنوع زیستی در سطوح ملی و بین المللی؛

هدف عملیاتی 2.1- اصلاح سیاستهای کلان و بخشی به منظور بهره برداری پایدار از تنوع زیستی زاگرس مرکزی؛

هدف عملیاتی 3.1- گسترش آموزه ها و تجربیات کسب شده در کل منطقه زاگرس مرکزی؛

هدف عملیاتی 1.2- تبیین استراتژی نوین توسعه در راستای ایجاد نگرش جدید به تنوع زیستی؛

هدف عملیاتی 2.2- تعیین ساز و کارهای حمایت موثر از توسعه روش های معیشتی جایگزین توسط دولت در منطقه؛

هدف عملیاتی 3.2- اولویت بخشی به حفاظت از تنوع زیستی در توسعه بخش منابع آب در منطقه؛

هدف عملیاتی 4.2- اولویت بخشی به حفاظت از تنوع زیستی در توسعه بخشهای کشاورزی ، مرتع داری و جنگلداری در منطقه؛ 

هدف عملیاتی 5.2- اولویت بخشی به حفاظت از تنوع زیستی در توسعه بخش گردشگری در منطقه؛

هدف عملیاتی 6.2 - تعیین ابزارهای موثر جهت حفاظت از تنوع زیستی در سراسر منطقه؛

هدف عملیاتی 1.3- انتخاب 8 روستای پایلوت؛

هدف عملیاتی 2.3– ایجاد مکانیزم های برنامه ریزی و پایش و مدیریت منابع طبیعی در روستاهای پایلوت با مشارکت کامل کارکنان مناطق حفاظت شده؛

هدف عملیاتی 3.3- تدوین برنامه های بلند مدت مدیریت منابع طبیعی برای روستاهای پایلوت؛

هدف عملیاتی 4.3- اجرا و پایش برنامه مدیریت منابع طبیعی و تجدید نظر در آن بصورت چرخه ای؛

هدف عملیاتی 5.3- بهبود توجه به تنوع زیستی و نقش آن در کمک به توسعه اجتماعی – اقتصادی در روستاهای کل منطقه.

ذینفعان پروژه:

      -  سازمان مجری: سازمان حفاظت از محیط زیست؛

-  تسهیلات محیط زیست جهانی (Global Environment Facility)؛

- برنامه عمران ملل متحد (United Nations Development Programme)؛

-  شوراهای برنامه ریزی استانهای چهار گانه؛

-  ادارات کل محیط زیست استانهای تحت پوشش؛

- سازمانهای جهاد کشاورزی استانهای تحت پوشش؛

-  ادارات کل منابع طبیعی؛

- سازمانهای آب استانی و منطقه ای؛

- سازمانهای میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری؛

-  شوراهای اسلامی روستاهای پایلوت؛

-  تشکلهای مردم نهاد ؛

- دانشگاهیان؛

- بخش خصوصی؛

- جوامع محلی.

مديريت پروژه

به منظور مديريت و هماهنگی فعاليتهای پروژه، يك دفتر در تهران و دفتر ديگری در منطقه پروژه تاسيس گردیده است. دفتر تهران به عنوان دبير خانه پروژه فعاليت مي نمايد و مسئوليت ايجاد هماهنگي و ارتباط در سطوح ملی و بین المللی را بر عهده دارد. اين دبيرخانه به عنوان رابط بين بخش دولتي، غير دولتي و نهادهای بين المللي مربوطه فعاليت مي نمايد و مسئوليت پايش و ارزشيابی پروژه و همچنین حمايت از كميته راهبري و گروه مشاوره فني پروژه را بر عهده دارد.

دفتر منطقه ای پروژه زاگرس در استان چهار محال و بختیاری (شهر کرد) با سازمانهای استانهای چهارگانه همکاری نزدیک دارد. مدير ملي پروژه، مديريت دفتر پروژه زاگرس را بر عهده دارد و به صورت مستقيم به مجری ملي در تهران گزارش مي دهد. همچنین این دفتر ضمن ارائه گزارش به دفتر سازمان حفاظت محيط زيست در تهران، مسئولیت ارتباط با سازمانهاي دولتي و غیر دولتی را بر عهده دارد.  

در مرحله توسعه پروژه، دفاتر هماهنگی استانی (Provincial Coordination Office) در هر یک از چهار استان تاسیس گردیده اند.

بسياري از فعاليتها و رويكردها نيازمند مشاركت فعال سازمانهاي بخشي در سطح ملی است. مسئولیت اکثر فعالیتهای اجرایی مرتبط با پروژه بر عهده سازمانهای مذکور است. از جمله این اقدامات می توان به همکاری در تهیه شرح خدمات، انتخاب مشاوران و پیمانکاران و نظارت بر فعالیتها اشاره نمود.

همچنین پروژه از  راهنمائيهاي دو  گروه تخصصي در زمينه سياستگذاري و پشتيباني فني داخلي بهره مند مي گردد. كميته راهبري پروژه (Project Steering Committee) كه از نمايندگان سازمانهای ذینفع در سطوح ملی و استانی تشكيل شده است، به عنوان بالاترين هيات تصميم گيري پروژه فعاليت مي نمايد. حداقل یک نماینده از تشکلهای مردم نهاد در کمیته راهبری شرکت می کند. جلسات كميته راهبري پروژه حداقل دو بار در سال تشکیل می شوند و تصميم گيري در جلسات كه به رياست مجری ملي پروژه تشكيل مي گردد بر اساس اكثريت آراء انجام می شود.

گروه مشاوره فنی  ( Technical Advisory Team ) مسئوليت ارائه راهنمائيهاي فني پروژه را بر عهده دارد. اين گروه به اشاعه اهداف و نتايج پروژه کمک نموده و موجب هماهنگي فعاليتهای پروژه با پروژه هاي ديگر مي گردد. گروه مشاوره فني از كارشناسان سازمانهاي ملی، کارشناسان مستقل و تشکلهای مردم نهاد تشكيل شده است. اگرچه اين گروه به عنوان مرجع تصميم گيري شناخته نمي شود ولی هيات مشورتي موثري به شمار مي آيد و نماينده ای دركميته راهبري خواهد داشت.

منبع : پروژه حفاظت از زاگرس مرکزی